The Vessel in de Hudson Yards in New York werd ontworpen door de beroemde Britse designer Thomas Heatherwick. Dit bouwwerk uit 2019 was een nieuwe icoon van de stad. Een "Eiffeltoren voor New York" Het project werd met enorm enthousiasme ontvangen. Het ontwerp is een honingraatvormige structuur van 16 verdiepingen hoog, bestaande uit 154 trappen, 2.500 treden en 80 platformen.
Het ziet eruit als een glanzend koperen kunstwerk waar mensen doorheen kunnen dwalen. Het werd gepresenteerd als een "sociale trap" en een verticaal publiek park. Toeristen stroomden massaal toe. Het bouwwerk was extreem "Instagrammable" en werd geprezen als een technisch hoogstandje dat een voormalig grijs rangeerterrein van treinen veranderde in een luxe bestemming.
Al snel na de opening bleek dat de architectuur een duistere, onvoorziene uitwerking had op de menselijke psyche en veiligheid. De lage barrières (borstweringen op heuphoogte) in combinatie met de enorme hoogtes en het labyrintische ontwerp bleken een fatale aantrekkingskracht te hebben. Kort na de opening vonden er meerdere tragische incidenten plaats waarbij mensen van het bouwwerk sprongen. De zelfdodingen waren extra schokkend door hoe jong de betrokkenen waren en hoe publiekelijk de gebeurtenissen plaatsvonden. Juist omdat The Vessel een toeristische trekpleister is, gebeurden deze incidenten vaak voor de ogen van tientallen getuigen.
Na drie zelfmoorden was The Vessel maandenlang gesloten. In mei 2021 ging het weer open met drie specifieke regels die volgens de eigenaar (Stephen Ross) en zijn team genoeg zouden zijn. Je mocht alleen naar binnen in groepen van minimaal twee personen. Het idee was dat een 'buddy' iemand zou kunnen tegenhouden of afleiden. Voorheen was het gratis; nu moest men 10 dollar betalen. De theorie was dat een financiële drempel impulsen zou verminderen.
Beveiligers werden getraind om te letten op gedrag dat wees op psychische nood. Op 29 juli 2021 bezocht een 14-jarige jongen ( zijn naam is nooit officieel vrijgegeven om "copycat-gedrag" ook wel het Werther-effect te vermijden) The Vessel met zijn ouders, zussen en grootmoeder. Hij voldeed dus volledig aan de nieuwe regels: hij was niet alleen en hij had een ticket gekocht. Terwijl hij bij zijn familie op een van de hogere platformen stond, sprong hij plotseling over de glazen reling (die slechts zo'n 107 cm hoog was). Zijn familie stond er letterlijk naast, maar alles gebeurde in een fractie van een seconde. Dit bewees het gelijk van critici: een 'buddy' (zelfs een geliefde) kan een plotselinge impulsieve actie niet altijd voorkomen. Omdat het midden op de dag gebeurde in een drukke toeristische trekpleister, waren er veel getuigen. De schok in New York was enorm. Dit was het vierde sterfgeval in anderhalf jaar tijd.
Na dit incident veranderde de toon van het publieke debat van "verdrietig" naar "woedend". De kritiek richtte zich op twee punten. Experts op het gebied van suïcidepreventie hadden de ontwikkelaars van tevoren gewaarschuwd dat een buddy-systeem niet werkt bij jongeren of mensen met een acute impuls. Ze noemden de maatregel "naïef" en een manier om de verantwoordelijkheid bij de bezoekers te leggen in plaats van bij het ontwerp. Al in 2016, vóór de bouw, had een lokale journalist (Audrey Wachs) gewaarschuwd dat de relingen te laag waren. Na de eerste drie doden bleef de architect/ontwikkelaar echter weigeren om fysieke barrières te plaatsen, omdat dit de "esthetiek" zou verpesten. De architectuur van The Vessel is gebaseerd op een herhalend, symmetrisch patroon. Voor Heatherwick was de continuïteit van de lijnen heilig.
"We dachten dat we alles hadden gedaan wat mogelijk was. Maar blijkbaar is het ontwerp van het bouwwerk zelf het probleem." — aldus de woordvoerder van de ontwikkelaar, na het vierde incident. Ondanks waarschuwingen van experts over de veiligheid van het ontwerp vóór de bouw, werd er gekozen voor esthetiek boven veiligheid. Na de eerste drie doden werd The Vessel tijdelijk gesloten, maar de architect weigerde aanvankelijk om de barrières te verhogen omdat dit het "visuele ontwerp" zou verpesten. Naast het tragische aspect van de veiligheid, kreeg het project kritiek omdat het een "publieke ruimte" zou zijn die eigenlijk volledig in handen is van een private miljardair. De algemene voorwaarden stelden aanvankelijk zelfs dat alle foto's die toeristen van het bouwwerk maakten, automatisch eigendom werden van de eigenaar van het vastgoed.
The Vessel was lange tijd gesloten voor het publiek. Het stond daar als een prachtig, glanzend monument van miljarden dollars dat niet meer gebruikt kon worden waarvoor het bedoeld was.
Architecten ontwerpen vaak voor een ideale gebruiker: iemand die gezond, gelukkig en rationeel is. Experts op het gebied van zelfmoordpreventie wezen erop dat monumentale hoogtes een magnetische werking kunnen hebben op mensen in een psychische crisis. De ontwerpers zagen The Vessel als een plek voor toerisme en blijdschap. Ze hielden geen rekening met de schaduwkant van de menselijke psyche. Er werd vanuit gegaan dat toezicht door beveiligers genoeg zou zijn, terwijl onderzoek uitwijst dat fysieke barrières de enige echt effectieve methode zijn bij dit soort bouwwerken.
The Vessel was het pronkstuk van Hudson Yards, een privé-vastgoedproject van 25 miljard dollar. De commerciële druk van dit prestigeproject heeft de tragische feiten mee veroorzaakt. Om de enorme investering terug te verdienen, had de wijk een "icoon" nodig dat wereldwijd gedeeld zou worden op social media. Elke aanpassing aan het ontwerp die het minder "mooi" of "spectaculair" maakte, werd gezien als een risico voor de marketingwaarde van het hele gebied.
Architecturale trots: In de wereld van de 'starchitects' (ster-architecten) is het aanpassen van een visie op basis van "praktische bezwaren" soms een taboe. Het ontwerp werd gepresenteerd als een afgerond kunstwerk, niet als een functioneel gebruiksvoorwerp waar nog aan gesleuteld kan worden.
In 2024 is besloten om een stalen veiligheidsnet te installeren op de platformen. Dit net is een compromis: het beschermt levens, maar het tast inderdaad het oorspronkelijke, "zuivere" ontwerp van Heatherwick aan.
In de architectuur wordt het negeren van veiligheid vaak gezien als een vorm van ethische nalatigheid. Als een architect weet dat zijn ontwerp mensen in gevaar brengt, maar zijn eigen ego (het ontwerp) belangrijker vindt, raakt dat aan de donkere kant van menselijke ambitie.
Ga op zoek naar gelijkaardige voorbeelden van gevaarlijke en tragische architectuur. Welke gevaren zijn er aanwezig en hoe komt dat? Kan een gebouw, een ontwerp ‘slecht’ zijn? Waarom wel/niet? Hoe komt dit volgens jou? Welke architectuur is er in jouw omgeving? Ga op onderzoek uit. Ontwerp, teken, creëer zelf nieuwe plaatsen. Hoe ‘slecht’ kan je die maken? Experimenteer voorzichtig …
Enkele vragen & bedenkingen die kunnen helpen …
Waar schuilt het kwaad ergens volgens jou? We denken vaak aan donkere steegjes of gevaarlijke monsters maar …
Misschien is het kwaad iets heel alledaags en banaal. Kwaad kan voortkomen uit onnadenkendheid. We zijn niet vaak bewust destructief. Het kwaad is de afwezigheid van empathie of kritisch denken.
Elke mens heeft een schaduwzijde. We voelen soms egoïsme, boosheid, … Hoe gaan we hiermee om? Willen/kunnen we dit altijd onder ogen zien? Misschien ontstaat zo wel het kwaad?
Misschien is de meest gevaarlijke schuilplaats van het kwaad, niet haat maar onverschilligheid. Mensen durven al eens wegkijken omdat het makkelijker, veiliger of comfortabeler is.
Het kwaad houdt zich ook schuil in groepsdenken en in "Wij-Zij" dynamieken. We reduceren anderen tot een label. Het kwaad vermomt zich dan als "gerechtigheid" of "ideologie".
Hoe kijken religieuze mensen naar het kwaad? Kijk/luister naar het verhaal van Job, dit is het derde boek van de wijsheid literatuur uit het Oude Testament. Wat zegt dit verhaal over het kwade en het goede?
Leidt het kwaad soms of altijd tot iets goeds? Ga op zoek naar voorbeelden.