01. Wanneer ben je je bewust van jezelf? Op welke momenten gebeurt dit? Hoe komt dit? Wie of wat is zich volgens jou bewust van zichzelf? (Voorwerpen, dieren, planten, mensen…?) Waarom denk je dat? Leg uit.
Waarom haalt de filosoof Bas Haring een stofzuiger uit elkaar? Wat wil hij er mee aantonen? Wat is wetenschappelijk reductionisme? Geef voorbeelden. Wat vind jij ervan en waarom?
02. Hoe kijkt de Franse filosoof René Descartes naar ervaring en kennis? Hoe komt dat? (Wie was hij?) Op welke manier biedt hij een oplossing tegen polarisering? Wat betekent zijn uitspraak ‘Ik denk dus ik ben?’ Hoe kijkt hij naar ‘God’? Wat is het verschil tussen formele en objectieve realiteit? Wat is de relatie tussen de ziel en het lichaam? Wat is dualisme? Ben jij het eens met de ideeën van Descartes? Waarom wel/niet?
03. Hoe kijkt de Engelse filosoof John Locke naar ervaring en kennis en hoe komt dat? Wat bedoelt hij met ‘Tabula Rasa'? Wat zijn 'eenvoudige’ en ‘samengestelde’ ideeën? Wat zijn primaire en secundaire ervaringen? Geef voorbeelden. Bestaan kleuren? Waarom wel/niet? Leg uit. Ben jij het eens met de ideeën van Locke? Waarom?
04. Hoe kijkt de Engelse filosoof David Hume naar ervaring en kennis? Hoe komt dat? (Wie was hij?) Verklaar zijn ideeën. Wat is het verschil tussen indrukken en ideeën? Wat zegt Hume over ‘oorzaak en gevolg’ en over God, het ‘ik’ en mirakels? Is de wereld volgens hem toevallig of ontworpen? Ben jij het eens met de ideeën van Hume? Ben je zelf sceptisch? Waarom wel/niet?
05. Hoe kijkt filosoof George Berkeley naar ervaring en kennis? Hoe komt dat? (Wie was hij?) Wat bedoelt hij met ‘immaterialisme en subjectief idealisme'? Verklaar zijn uitspraak ‘Esse est percipi’. Filosofeer over het idee van ‘een brein in een vat’. Wat denk jij? Ben jij het eens met de ideeën van Berkeley? Waarom wel/niet?
06. Waar bevindt zich je ‘ik’? Filosofeer met behulp van enkele fantastische experimenten (opererende buitenaardse wezens, transportmachines, duplicatorkanon … ) over het idee van identiteit. Wat wordt er bedoeld met de lichaamstheorie, de zieltheorie en de stroomtheorie? Welke is volgens jou juist en waarom? Waar denk jij dat je ‘ik’ zit?
07. Wat zegt de ‘klassieke visie’ ( 1ste benadering) en het ‘harde probleem’ over bewustzijn? Hoe zou je bewustzijn bestuderen? Op welke grenzen botsen we? Wat is het verschil tussen ‘acces’ en 'phenomenal' bewustzijn? Wat zijn ‘Qualia’? Kan een ‘zombie’ van jou zonder ‘phenomenal’ bewustzijn bestaan? Kan je weten hoe het is om een vleermuis te zijn? Verklaar ‘blindsight’.
Wat zijn de ethische en maatschappelijke gevolgen van deze ideeën? Welke 'bewustzijns-hiërarchieën' hanteer jij en waarom? Ben je het eens met de klassieke visie op bewustzijn? Waarom wel/niet?
08. Wat zegt ‘panpsychism’ over bewustzijn? ( 2de benadering) In welke wetenschappelijke traditie zitten we vandaag en welke gevolgen heeft dat? Welke rol heeft G. Galileo daarbij gehad? Kan je met wiskunde, of scheikunde, biologie de smaak van chocolade in kaart brengen en simuleren? Wat is het combinatie-probleem?
Wat zijn de ethische en maatschappelijke gevolgen van panpsychisme en waarom? Ben je het eens met de visie van panpsychisme? Waarom wel/niet?
09. Is bewustzijn misschien een illusie? ( 3de benadering) Welke argumenten hebben Susan Blackmore en Daniel Dennett hiervoor? Wat is er mis met de concepten en metaforen die we gebruiken en waarom? Is onze ervaring van bewustzijn een werkbare ‘vereenvoudiging’ van heel wat complexe processen die tegelijkertijd plaatsvinden en is illusie dan een juiste term? Leg uit waarom er in verschillende lagen van de werkelijkheid andere ervaringen en regels gelden. Ben jij het eens met het idee dat bewustzijn een illusie is? Waarom wel/niet?
10. Heb je een ‘vrije wil’? Waarom wel of niet? (Verkies je vrije wil, determinisme of compatibilisme?) Hoe kijken filosofen als Immanuel Kant, Spinoza, Jean, Paul Sartre, Simone de Beauvoir en Harry Frankfurt naar het idee van vrij wil. Welke concrete gevolgen hebben ideeën over ‘vrije wil’ op onze samenleving? Wat is jou mening? Gebruik concrete voorbeelden uit de filosofie, onze maatschappij en je eigen leven.
11. Is A.I. echt intelligent? Beschrijf de huidige mogelijkheden van LLM’s/A.I. als Chat GPT en Gemini. Wat is A.G.I. (Artificial General Intelligence) ? Denk je dat we ooit een A.G.I./super intelligentie zullen creëren? Zou dat goed of slecht zijn? Hoe zie jij onze toekomst en waarom?
12. Leef jij in een simulatie? De filosoof Nick Bostrom denkt dat er een grote kans is dat we in een simulatie leven? Welke argumenten heeft hij hiervoor?
13. Wat leer je uit de film ‘Captain Fantastic’ over onze samenleving? Beschrijf het plot en de personages in de film. Begrijp je de rol die ze spelen en de keuzes die ze maken? Waarom hebben Ben en zijn vrouw en kinderen zich teruggetrokken uit onze maatschappij? Zou je dit zelf ook willen? Waarom wel/niet? Wat zijn de voor en de nadelen van een samenleving?
14. Plaats de filosofen van de Frankfurter school in hun historische en filosofische context. Wat ( Nietzsche, Hegel, Marx …) moet je weten om hun ideeën te begrijpen? Hoe kijken filosofen als Herbert Marcuse, Theodor Adorno, Max Horkheimer en Erich Fromm naar de maatschappij waarin ze leven. Ben jij het eens met hun visie? Waarom wel of niet? Zijn hun ideeën vandaag nog relevant? Leg uit.
15. Welke visie heeft de Duits-Koreaanse filosoof Byung-Chul Han op onze samenleving? Welke problemen ziet hij en welke oplossingen heeft hij daarvoor? Deel je de mening van Han? Waarom wel/niet? Illustreer dit met eigen voorbeelden uit je omgeving.
16. Waarom zonderde de filosoof Henry David Thoreau zich twee jaar af in een boshut aan Walden pond? Hoe keek hij naar de samenleving toen en wat ontdekte hij in de bossen? Zou dit iets voor jou zijn? Waarom wel/niet?
17. Volgens Alain de Botton veroorzaken de ideeën van de Romantiek nog altijd veel problemen op het vlak van relaties, huwelijk, vriendschappen. Welke argumenten heeft hij hiervoor? Zijn er oplossingen? Wat denk en ervaar jij zelf?
18. Beschrijf en verklaar het gevoel van melancholie. Zijn er momenten dat dit gevoel je overvalt? Hoe komt dat, denk je? Veroorzaakt onze samenleving melancholie? Maken we er plaats voor? Waarom wel/niet?
19. Hoe verklaart de socioloog/filosoof Jonathan Haidt het ideologische verschil tussen progressieve en conservatieve mensen? Welke invloed/impact heeft dit op onze maatschappij en hoe kunnen we hier best mee omgaan? Geef jezelf een plaats in de tegenstelling. Illustreer dit met concrete voorbeelden.
20. Welke ideeën heeft de filosofe Germaine Greer over feminisme en de relatie tussen vrouwen en mannen? Waarom krijgt ze zowel steun als kritiek? Hoe wordt feminisme onthaald in de rest van de wereld en waarom? Wat is ‘intersectionaliteit?’ Hoe kijkt G. Greer naar maatschappelijke fenomenen als #metoo en wokeness? Wat is jouw mening en waarom? Gebruik argumenten en concrete voorbeelden om je standpunt te onderbouwen.
21. Bespreek en verklaar de filosofie van de Duitse filosofe Hannah Arendt. Welke rol moet filosofie volgens haar spelen in de maatschappij en waarom? Leg de link met radicalisering en verrechtsing. Hoe kijkt H. Arendt naar de opkomst van fascisme, nazisme, de Tweedewereldoorlog en de Holocaust. Wat bedoelt ze met de banaliteit van het kwade? + Hebben onze wetenschappelijke verwezenlijkingen (bv. reizen naar de ruimte ) ons als mensheid opgetild, beter gemaakt? Gaan we er op vooruit? Wat denk jij en waarom?
22. Waar ben je nu? Wat is de stand van zaken betreffende onze kennis van het heelal? Kijk op een filosofische manier naar kosmologie. Wat is het universum? Heeft het een doel? Wat moeten we doen ? Weten we veel of weinig over het heelal? Is dit goed/slecht? Welke plaats heeft kosmologie in jouw leven? Waarom?
23. Filosofeer samen met filosofe Kristien Hens over dieren. Welke relatie hebben we met dieren en waarom? Gebruik concrete voorbeelden. Wat zegt dit over onze plaats in de werkelijkheid? Op welke manier beïnvloeden dieren wie je bent? Hoe ga jij zelf met dieren om en waarom? Gebruik concrete voorbeelden.
24. Wat is ‘niets’? Zoem samen met astrofysicus Neil Degrasse Tyson in op de leegte van het heelal. Welke filosofische consequenties hebben onze wetenschappelijke ontdekkingen? Waar ben je en wat ben je? Filosofeer over het universum en de werkelijkheid.
25. Wat gebeurt er als je de chemische elementen uit de Tabel van Mendejev echt, fysiek naast elkaar zou leggen/ bij elkaar zou brengen? Verandert dit je kijk op de werkelijkheid? Leg uit. Wat vind je van het concept ‘wat als …?’-vragen? Bedenk er zelf ook een paar en speculeer, ‘wat zou er gebeuren als …?’
26. Hoe kijkt de historicus en schrijver Yuval Noah Harari in zijn boek ‘Homo Deus’ naar de toekomst van de mensheid. Welke filosofische consequenties zijn er verbonden aan onze technologische en wetenschappelijke vooruitgang? Wat denk jij dat er (op lange termijn) in de toekomst met de mens gaat gebeuren en waarom?
27. Kijk terug op deze cursus filosofie (2 schooljaren) en trek een aantal conclusies. Welke boodschap haal jij eruit en waarom? Gebruik concrete voorbeelden van hoofdstukken, filosofen en filosofische vragen. Hebben we de zin en betekenis van het leven ontdekt? Heeft dit vak een verschil gemaakt? Waarom wel/niet? Hoe kijk je nu uiteindelijk naar 'filosofie'? Welke rol vind je dat filosofie kan en/of moet spelen in de samenleving? Wat ga jij ermee doen en waarom? Wat is ‘optimistisch nihilisme’? Wat vind je van dit idee?
28. Beschrijf het plot van de serie Westworld . (seizoen 1) Wat is er aan de hand? Wie is wie? Wat gebeurt er met de hosts in het park? Hoe komt dit? Hoe gedragen de gasten zich in het park en wat zegt dit over de aard van de mens? Ben je het hiermee eens? Denk je dat de hosts (phenomenal) bewustzijn krijgen? Hoe gebeurt dat volgens jou? Denk je dat robots, machines in de toekomst echte emoties en bewustzijn zullen ervaren? Waarom wel/niet?
Vind je leerstof terug in deze serie? Welke filosofische ideeën herken je? Geef voorbeelden.