door Wim De Maeseneer (vrt.nws)
Het is valentijn vandaag, het feest van de liefde. Maar de reden waarom we verliefd worden, is minder romantisch dan je zou denken. Bovendien: verliefdheid gaat na een tijdje ook over. Maar is dat een probleem? En bestaat liefde op het eerst gezicht écht? Psycholoog Laura Sels en seksuoloog Wim Slabbinck over de wetenschap achter verliefdheid.
Waarom worden we verliefd?
Vlinders in de buik en aan niets of niemand anders meer kunnen denken: iedereen die al eens verliefd is geweest, kent het gevoel. Maar de reden waarom we verliefd Gezondheid worden, is eigenlijk helemaal niet zo romantisch, zegt psycholoog Laura Sels (UGent). "Verliefdheid is een trucje van de natuur om mensen naar elkaar toe te trekken en een kind te laten krijgen. Het zorgt ervoor dat we ons voortplanten. Eens we dat kind hebben gekregen, gaat de verliefdheid over en kunnen we naar de volgende, om onze genen verder te verspreiden." Seksuoloog Wim Slabbinck is het ermee eens. "Als we verliefd zijn, worden onze hersenen overspoeld door hormonen. Die zorgen ervoor dat we niet zonder elkaar kunnen en voortdurend willen vrijen met elkaar."
"Een van die hormonen is dopamine, het beloningshormoon. Het zorgt ervoor dat we ons gelukkig gaan voelen, elke keer we die persoon zien, horen of ruiken. En dat we verslaafd raken aan hem of haar." "Er wordt soms gezegd dat verliefdheid verslavender is dan cocaïne. De dopamine activeert de genotscentra in ons brein sterker dan bij het gebruik van cocaïne."
Waarom gaat verliefdheid over?
Maar mooie liedjes blijven niet duren. En ook verliefdheid gaat over. "Als ik koppels soms hoor zeggen dat ze nog even verliefd zijn als 10 jaar geleden, dan mag je dat met een korreltje zout nemen", zegt Sels. "Ze zullen waarschijnlijk af en toe wel een vlaag van tederheid ervaren als ze naar elkaar kijken. Maar die fysieke toestand van verliefdheid houdt je lichaam geen 10 jaar vol." "Verliefdheid lijkt erg op een stressreactie van het lichaam. De hormonen die vrijkomen brengen je lichaam in een continue staat van paraatheid en opwinding. Je hart gaat letterlijk sneller slaan. Het is heel vergelijkbaar met wat je ervaart bij stress, maar bij verliefdheid interpreteer je de symptomen als iets positiefs." "Het is dus maar goed dat verliefdheid overgaat", zegt ook Slabbinck. "In de periode dat we verliefd zijn, trekken we ons vaak wat terug uit het normale leven. We gaan onze vriendschappen wat verwaarlozen, we gaan minder op bezoek bij familie, het werk gaat eronder lijden... Het zou dus niet goed zijn mocht die periode te lang duren."
"Verliefdheid gaat ook vaak gepaard met angst of soms zelfs paniek, omdat je niet zeker weet of je de ander wel kan vertrouwen. Terwijl liefdevol samenzijn betekent dat je erop kan vertrouwen dat jullie elkaar graag zien, ook als je niet bij elkaar bent."
Wat als je niet meer verliefd bent?
"Gemiddeld na 12 tot 18 maanden verdwijnt de verliefdheid”, zegt Slabbinck. “Vaak zien we de eerste moeilijkheden in een relatie na ongeveer 4 jaar. De verliefdheid is uitgewerkt, de spontane zin in seks verdwijnt." En dan loert het gevaar van 'de sleur' om de hoek. "In het begin is alles nieuw en leuk, maar na een tijdje komen er niet veel nieuwe ervaringen meer bij", zegt Sels. "Je hebt het druk, je praat minder met elkaar en je wordt huisgenoten." "De intimiteit neemt niet meer toe, maar blijft op een stabiel niveau. En omdat passie sterk afhankelijk is van veranderingen in intimiteit, gaat de passie dalen. Dat is dus heel normaal." "Het goede nieuws is dat je daar iets kan aan doen. Door bijvoorbeeld nieuwe activiteiten te doen samen, zodat je nog eens die opwinding van vroeger voelt. En zodat je jezelf en de ander weer in een nieuw daglicht ziet. Je kan ook apart nieuwe activiteiten doen. Zolang je daarna maar weer samenkomt, en de ervaringen deelt." "Of, minder spectaculair, je kan ook weer bewuster met elkaar gaan praten. In een langere relatie zien we dat de interesse in elkaar vaak vermindert. Aan je vrienden vraag je wel nog hoe het op hun werk gaat en welke zorgen ze zich maken. Aan je partner vraag je al die dingen misschien niet meer." "En als je denkt: ik weet al wat mijn partner gaat zeggen. Onderzoek toont aan dat we elkaar veel minder goed kunnen inschatten dan we zelf denken. Zéker in een lange relatie, net omdat we daar heel vaak vanuit veronderstellingen vertrekken en elkaar niet meer zo vaak bevragen. Nochtans veranderen mensen voortdurend."
Waarom vallen we op die ene?
Waarom vinden we de ene wel aantrekkelijk en de andere niet? En waarom slaat de vonk soms niet over? "Er zijn zo veel factoren die een rol spelen", zegt Sels. “Hoe fysiek aangetrokken je je tot iemand voelt, wordt bijvoorbeeld heel snel beïnvloed door andere factoren eens je iemand ontmoet, zoals hoe je met elkaar omgaat en communiceert." "Het zijn die interactionele processen die veel meer bepalen of mensen aangetrokken worden tot elkaar, of ze samenblijven en hoe gelukkig ze zijn, dan de objectieve en geïdealiseerde kenmerken." "Onderzoek toont dat die effecten veel groter zijn dan bijvoorbeeld de rol van feromonen, geurstoffen die ons lichaam uitscheidt en die onbewust een rol zouden spelen bij aantrekkingskracht en partnerkeuze." "We worden ook vaak aangetrokken door eigenschappen die we zelf wat meer zouden willen hebben. Je vindt het bijvoorbeeld heel leuk dat je partner impulsief is, omdat je zelf wel wat impulsiever zou willen zijn." "Maar op termijn zijn dat net de dingen die kunnen gaan botsen. Het kan je dan enorm beginnen te storen dat je partner nooit gestructureerd werkt of altijd te laat is."
Bestaat liefde op het eerste gezicht?
"We weten uit onderzoek dat het eigenlijk vooral om lust op het eerste gezicht gaat", zegt Slabbinck. "Er moet iets van aantrekking zijn, iets wat ervoor zorgt dat je je openstelt naar de andere." "Dat kan gaan over iets uiterlijks, maar bijvoorbeeld ook over hoe iemands stem klinkt, hoe iemand in het leven staat. Door goed te bevragen wat mensen triggert in aantrekking, probeerden we bij het VTM-programma 'Blind Getrouwd' de verliefdheid zo een zetje te geven." "Veel vaker dan liefde op het eerste gezicht starten relaties vanuit vriendschap", zegt Sels. "Sommige studies wijzen uit dat 2 op de 3 relaties starten vanuit een vriendschap." "De wetenschap maakt een onderscheid tussen 'passionate love', passionele liefde, en 'companionate love', een meer vriendschappelijke vorm van liefde die je ook bij je vrienden ervaart en die maakt dat je graag samen bent en je je gehecht voelt aan elkaar."
"Het is vooral die laatste vorm van liefde die de relatietevredenheid voorspelt. Als koppels heel veel passie ervaren in hun relatie, maar heel weinig 'companionate love', dan is die relatie eigenlijk gedoemd om te mislukken." "Want intimiteit ontstaat door je steeds meer bloot te geven aan elkaar. Je gaat je meer verbonden voelen en meer gelijkenissen zien. En doordat die intimiteit stijgt, stijgt ook de passie. Je hoeft dus niet per se vanuit verliefdheid te starten, je kan ook verliefd worden door elkaar te leren kennen."
Bestaat de ware liefde?
"Er zijn 2 groepen: mensen die denken dat hun relatie vanzelf gaat eens ze de ware hebben ontmoet, en mensen die denken dat je altijd aan relaties zal moeten blijven werken", zegt Sels. "Het is die eerste groep mensen die sneller hun relatie beëindigt, van zodra er een conflict of moeilijke situatie ontstaat. Dus eigenlijk is het geloven in de ware liefde vaker in koppels hun nadeel en is het beter om te geloven dat een relatie zonder conflicten niet bestaat en dat je nooit op alle vlakken bij elkaar kan passen." "Het is belangrijker om goed met die conflicten om te gaan, dan perfect bij elkaar te passen."
Waarom hunkeren we naar liefde?
"We hebben allemaal de nood om ergens bij te horen", zegt Sels. "De mens is een groepsdier en kan bij de geboorte niet overleven zonder de zorg van anderen. Nog niet zo lang geleden in onze evolutie, konden we niet overleven zonder de groep. Als je werd buitengesloten, zou je niet lang hebben kunnen overleven in de natuur." "Tegenwoordig beschouwen we dat hunkeren naar liefde bijna als iets zwaks in onze maatschappij. Maar we functioneren als mens het best als we kwaliteitsvolle relaties hebben, als we ons verbonden voelen met anderen. Het is zelfs zo dat we zelfstandiger functioneren als we goede relaties hebben." "En dat hoeven zeker niet per se romantische relaties te zijn", zegt Sels. "Ook hechte relaties met vrienden zijn heel waardevol. Singles zijn soms zelfs gelukkiger en minder eenzaam dan mensen in een relatie." "Zo zien we dat vrouwen het vaak makkelijker hebben om elkaar een knuffel te geven of iets kwetsbaars te bespreken", zegt Slabbinck. "Bij mannen daarentegen worden fysieke nabijheid en emotionele openheid vaker geremd door sociale codes rond stoerheid, zelfstandigheid of de angst om zwak over te komen. Toch kan een knuffel of fysieke nabijheid stress verlagen en gevoelens van veiligheid versterken." "Wanneer mannen minder toegang hebben tot deze vormen van intimiteit binnen vriendschappen, missen ze mogelijk een belangrijke buffer tegen stress en eenzaamheid."
Tot slot: wat is de ideale valentijnstip?
"Blijf nieuwsgierig en blijf openstaan voor elkaar", zegt Sels. "Luister eens écht naar wat de ander wil zeggen, wat die belangrijk vindt, en probeer het vanuit oprechte interesse te begrijpen." "Aan de mensen in een relatie: probeer elke dag een klein beetje valentijn te vieren", besluit Slabbinck. "Maak tijd voor elkaar en probeer elke dag aandacht te hebben voor je partner. Benoem die waardering ook." "Het hoeft soms niet meer te zijn dan een kleine wandeling samen, of de afwas. En leg je gsm dan even aan de kant, zodat je de volle aandacht kan hebben voor elkaar."